وضعیت رقابت صنعت و معدن در بالا و پایین های بازار چگونه اند ؟

امیرحسین خالقی

دکترای سیاست‌گذاری دانشگاه تهران


فون میزس بزرگ، اقتصاددان مشهور مکتب اتریش، زمانی گفته بود اینکه بسیاری از کسان چشم وهمچشمی را با جنگ مقایسه می‌کنند، البته به‌عنوان یک تمثیل بد نیست، ولی نباید آن را بسیار جدی گرفت؛ زیرا هرچند جنگ اضمحلال و تخریب به همراه می‌آورد، میوه رقابت چیزی جز ابتکار و برپایی نیست. متعلق به سو کسانی از منتقدان گفته‌اند که چشم وهمچشمی در اقتصاد بازار آزاد فرقی با قانون جنگل ندارد، در هر دو قدرتمندها پیروز می‌شوند و ضعیف‌ترها از بین می‌روند و این «عادلانه» نیست؛ پذیرش اهالی  اقتصاد این بود که چنین تشبیهی به کلی نارواست و نشانه متعلق به دارد که راوی نزاکت اقتصادی بالایی ندارد، زیرا در یک اقتصاد بازار رقابتی، قدرتمند کسی است که بهتر بتواند نظر مشتری را به خویش جلب کند و در تامین خواسته او موفق‌تر باشد، پیروزی و ماندگاری او از قضا عین «عدالت» است.




اندازه‌گیری رقابت‌پذیری اقتصاد البته پیشه چندان ساده‌ای نیست. با این حال مدت‌ها است مجمع جهانی اقتصاد هرسال گزارشی معتبر با اسم رقابت‌پذیری جهانی منتشر می‌کند و کشورهای عالم را بر بنیاد زیرساخت‌های نهادی و حقوقی برای رقابت‌پذیرتر کردن اقتصاد رتبه‌بندی می‌کند. در گزارش سال جاری (2018-2017) بهبودی چشمگیر نسبت به سنه گذشته دیده می‌شود و ایران با 7 پله درمان از رتبه هفتاد و ششم به شصت و نهم در وسط 137 کشور جهان واصله است. چنان که می‌شود انتظار داشت در صدر این رتبه‌بندی کشورهای سوئیس، ایالات متحده و سنگاپور پیمان دارند. کم و بیش در سال‌های ماضی هم شغل چندان متفاوت نبوده است و بیشتر اقتصادهای کبیر و مترقی جهان رتبه‌های آغاز را در این رده‌بندی کسب کرده‌اند. در میان آنها می‌توان به کشورهای اسکاندیناوی و نوردیک، ایالات متحده و بریتانیا و البته ببرهای شرق آسیا اشاره کرد. در این سال‌ها وضعیت ایران فراز و فرود ناچیز نداشته است، به ویژه می‌توان از نمودارها و امتیازها هم اخذ که شدت اخذ تحریم‌ها از سنه 2012 به پس اثر منفی روی وضعیت رقابت‌پذیری داشته است و به تدریج بعد از برجام 2015 روند بهبود را گواه هستیم، به گزیده تر سال جاری رشد نکویی دیده می‌شود و امتیاز رقابت‌پذیری کشورمان به بیشترین بی گمان خود در سال‌های اخیر واصله است. نگاهی به ابعاد شاخص هم حاکی از نکات مهمی است. از نتایج برمی‌آید که سه عامل مهمی که کار اهالی  سوداگری و اقتصاد را دشوار کرده است به ترتیب «دشواری‌های تامین مالی»، «بوروکراسی دولتی ناکارآمد» و «نبود ثبات در سیاست‌گذاری‌ها» است. وضعیت کشورمان از عقیده زیرساخت‌ها و پیش‌نیازهای گسترش اقتصادی و سرمایه‌های انسانی البته ناپسند نیست، سخت بنیادی را باید در ساختار قانونی و حقوقی و آیین نامه و رویه‌های پر تعداد جست‌وجو کرد، می‌توان در گزارش رقابت‌پذیری هم دید که ایران از یک طرف در تعامل با دیگر کشورهای عالم با «نظام تعرفه‌ای ناکارآمد»، «موانع متعدد سرراه بازرگانی خارجی و سرمایه‌گذاری‌های مستقیم»، همچنین «غیاب بنگاه‌های خارجی در اقتصاد کشور» روبه‌رو است، از طرف دیگر در داخل هم چارچوب قانونی مناسبی برای «اطمینان‌بخشی به سرمایه‌گذاران و به اخص پشتیبانی از سهامداران خُرد»، «سازوکارهای حاکمیت شرکتی» و «روال‌های گزارش‌دهی و ممیزی معتبر» وجود ندارد. در واقع می‌توان گفت بازارها (که مالی و نیروی کار را هم دربرگیرنده می‌شود) در کشور ما کارآیی کافی ندارند.


از همین کاستی‌ها می‌توان راه شفا رقابت‌پذیری برای پیشرفت اقتصادی مملکت را هم پیشنهاد کرد. حتی امروز هم برای آغاز نهضت مقررات‌زدایی دیر شده است؛ اقتصاد ایران نیازی به آیین نامه پرشمار و مجوزهای انبوه ندارد، بلکه گمشده آن حداقلی از قانون‌های «خوب» است. تجربه‌های کامیاب توسعه هم چیزی جز این نمی‌گویند؛ باید فرمان داد متولیان واقعی اقتصاد و دسته خصوصی شغل را قبل ببرند؛ حضور پررنگ دست مرئی دولت در اقتصاد مجالی برای عمل دست نامرئی بازار نمی‌گذارد؛ حاصلی هم جز ناکارآمدی و فساد ندارد. باید پروانه عدل قانون‌های خوب جای صلاحدید و خرده‌فرمایش‌های بوروکرات‌های دولت را بگیرد و آن قانون‌های حداقلی هم برای سامان دادن و عمل بهتر اهالی  اقتصاد است. منشأ آن قانون‌ها هم عقیده دولتی‌ها نیست، بلکه علم، خرد جمعی و تجربه اهل فن است. تعامل با جهان و اندکی سخن را باز کنید اقتصاد به سوی جهان هم جهت‌گیری‌ای است که شاید پیشبرد آن بیش از هر چیز نیازمند اجماع مردمان  سیاست است، حتی دولتگراترین تجربه‌های توسعه همانند چین و کره جنوبی نیز عازم جز این نرفته‌اند. مسیر دیگری نیست و یافت هم نخواهد شد. باید دیدگاه‌های غیرعلمی مانند خودکفایی را دور ریخت و برای تعامل با دیگر کشورها و نقش‌آفرینی در سطح جهان حاضر شد. پیشه خیلی کاستی هم نیست، چاره‌اش این است که دولت زیاد جلوی پای مردمان  راستین اقتصاد دست‌انداز ایجاد نکند، آنها بهتر از هر کسی می‌دانند چگونه عمل کنند که منفعت آن نصیب خود و کشورشان شود. جالب اینجاست که همین گزارش رقابت‌پذیری هم با کمک بزرگ‌ترین تشکل تقسیم خصوصی، اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و زارع ایران حاضر شده و احتمالاً اعتبار آن هم از همین رو است؛ آنها طرح‌های زیادی هم دارند و دنبال گوش شنوا می‌گردند، پیام آنها این است؛ آقایان، به تقسیم خصوصی اعتماد کنید.





خبرگزاری آهن نت

منبع : دنیای اقتصاد