شکست یارانه‌ای غول نفتی دنیا

به گزارش خبرگزای آهن نت : افت بیش از 50 درصدی بها نفت در سه سنه گذشته و عدم موفقیت توافق اوپک برای رشد قیمت طلای سیاه، مایه شده که عربستان از آخرین دست موزه خود برای جبران کسری بودجه استفاده کند. این کشور به‌منظور تفریق هزینه‌ها و گزین کردن به درآمدهای نفتی در حال رسیدگی طرحی است که با حذف یارانه بنزین، بها آن را بیش از 80 درصد افزایش دهد. این گرد دیگر از اقدامات تازه سعودی‌ها در جهت اصلاحات اقتصادی است که به اجبار در حال اتمام است. رویکردی که کشورمان می‌تواند در شرایط عادی و بدون برپایی شوک، اتخاذ کند.




افت قیمت نفت در سه سنه ماضی موجب عقب‌نشینی آل‌سعود از بسیاری مواضع سیاسی و اقتصادی این مملکت شده است. ولی عقب‌نشینی از سیاست‌های درونی و حذف یارانه‌ها واپسین سنگر در مساوی نارضایتی‌های مردمی است که دولت سعودی‌ طرح آن را در دست بررسی دارد. «احتمال افزایش 80 درصدی نرخ بنزین در عربستان و راستین شدن آن» خبری است که روز ماضی روی تارنمای خبرگزاری بلومبرگ پیمان گرفت. این اصلاح قیمتی در شرایطی رقم می‌خورد که عربستان به انگیزه تغییر در بدنه قدرت در این کشور و همچنین افت شدید قیمت نفت بیش از هر موعد دیگری با تنش‌ها و اختلافات درونی رو‌به‌رو است و افزایش 80درصدی نرخ بنزین می‌تواند منجر به شوک قیمتی و تشدید نارضایتی‌های درونی شود. پس اتمام چنین اقدامی از جانب دولت سعودی‌ها بیش از آنکه پرتو از اصلاحات اقتصادی داشته باشد، بیش از هرچیز دیگری اثر از ضعف روزافزون اقتصاد این کشور برای تحمل قیمت‌های زیر نفت دارد. ولی با اجرایی شدن این طرح، دومین رشد بها بنزین در عربستان از اواخر سال 2015 رقم خواهد خورد، در حالی که ظرف این مدت بها بنزین در ایران مقاوم باقی باقیمانده است. همچنین با چنین اصلاح قیمتی، نرخ بنزین در عربستان به بیش از 1400 تومان و اغلب از بها بنزین در ایران خواهد رسید. این در حالی است که ایران به انگیزه وابستگی کمتر به درآمدهای نفتی و در ضمن افزایش استحکام اقتصادی و سیاسی در دو سنه ماضی بیش از هر مملکت دیگری فرصت برای واقعی کردن بها بنزین در گزین کردن داشته است. حال افزایش قیمت 80درصدی بنزین در عربستان تحت فشارهای اقتصادی درس‌هایی برای ایران به‌همراه دارد. به این معنا که در صورت تداوم روند فعلی ایران نیز شدنی است با شرایط مشابهی روبرو شود.




واقعی شدن بها بنزین در عربستان


روز گذشته خبرگزاری بلومبرگ به نقل از یک منبع مستحضر خبر از بررسی طرحی در دولت عربستان داد که واقعی شدن بها حامل‌های انرژی در این مملکت را تعقیب می‌کند و در صورت نهایی شدن این طرح بها بنزین در عربستان سعودی ۸۰ درصد افزایش می‌یابد. به گفته یک منبع آگاه که نخواست نامش فاش شود، دولت عربستان در راستای برنامه تفریق هزینه‌ها، بها بنزین را برای شهروندانش افزایش خواهد داد. بر این بنیاد قیمت هر لیتر بنزین اکتان 91 از 75/ 0 ریال ‌سعودی به نزدیک 35/ 1 ریال (36 سنت) افزایش خواهد یافت. علاوه بر بنزین قیمت سوخت جت نیز رشد بها یکباره‌ای را تجربه خواهد کرد. این فرد آگاه گفته است که احتمالا سپتامبر یا اکتبر سال جاری (مهر یا آبان) تصمیم نهایی در این خصوص اتخاذ شده و از نوامبر(آذر) بها جدید لحاظ می‌شود. ولی دولت سعودی افزایش دیگر حامل‌های انرژی را تا اوایل سنه 2018 به دیرکرد خواهد انداخت.


به گزارش «دنیای اقتصاد»، از آنجا که هر ریال ‌سعودی در حال حاضر نزدیک 1040 تومان معامله‌ می‌شود، می‌توان گفت بها هر لیتر بنزین اکتان 91 در عربستان از 780 تومان به 1404 تومان خواهد رسید. این در حالی است که قیمت بنزین سوپر یا همان اکتان 95 در این مملکت در حال حاضر 9/ 0 ریال ‌سعودی یا 936تومان است و با رشد 80 درصدی به 1685 تومان خواهد رسید، یعنی بیش از 400 تومان گران‌تر از نرخ بنزین سوپر در ایران. بنابراین در شرایطی که ایران روند واقعی کردن و حذف سوبسید بنزین را از حدود 10 سال پیش پیش درآمد کرده است، به انگیزه روند کند واقعی شدن نرخ این سوخت حال از عربستان سعودی در آزادسازی نرخ بنزین جا باقیمانده و برای هر لیتر بنزین بیش از عربستان به مصرف‌کنندگان آن سوبسید می‌پردازد. امارات اولین مملکت عربی حاشیه کنداب فارس بود که پیش از این اقدام به برداشتن یارانه سوخت و تعیین بها بنزین و گازوئیل با توجه به قیمت‌های جهانی کرد. این مملکت در آگوست سال 2015 نرخ بنزین را آزاد کرد. در حال آماده هر لیتر بنزین با اکتان 95 در این مملکت حدود 52 سنت یا 85/ 1 مختلط برابر بیش از 1900 تومان به فروش می‌رشد که با قیمت بنزین سوپر در ایران فاصله بسیاری دارد.




کاهش وابستگی به نفت با حذف یارانه


محمد بن سلمان، جانشین فعلی عربستان سعودی در 25 آوریل سنه 2016 زمانی که جایگاه «جانشین ولیعهد» را در گزین کردن داشت از طرحی به نام سعودی 2030 رونمایی کرد که قصد قطع وابستگی اقتصاد این کشور به درآمدهای نفتی را تعقیب می‌کند. اصلاح بها حامل‌های انرژی در کنار عرضه سهام کمپانی نفتی آرامکو مهم‌ترین‌ تقسیم از برنامه اصلاح ساختار اقتصادی عربستان است. با این حال عربستان برای قطع اختصاص به نفت به قیمت‌های بالای نفت احتیاج دارد و افت قیمت‌ها در دو سنه گذشته مایه شده که اجرای بسیاری از طرح‌های اقتصادی این مملکت با بحران روبرو شود. از جمله اینکه قیمت‌های زیر نفت بستر مناسبی برای عرضه اولیه سهام آرامکو نیست. عربستان اعلام کرده عرضه اولیه آرامکو را که حدود 5 درصد از ارزش کل این کمپانی است در سال 2018 سپریدن خواهد داد، اما بسیاری بر این باورند که آل‌سعود به‌دلیل بها زیر نفت ناچار خواهد شد برنامه واگذاری آرامکو را به تعویق بیندازد.


همچنین کاهش نیم درصدی فرآوری ناخالص درونی این کشور در سه ماه آغاز امسال میلادی اثر داد اقتصاد این کشور که کماکان وابستگی زیادی به نفت دارد و در راه بازسازی اصلاح ساختار خود ممکن است با بحران عمده‌ای روبرو شود. قیمت نفت در حال آماده نزدیک 50 دلار معامله می‌شود که نسبت به قیمت‌ها در پیش از 2014 بیش از 50 درصد کمتر است. این در حالی است که عربستان برای افزایش قیمت‌ها در یک سنه ماضی کوشش بسیاری کرده است. این کشور ناچار شد از بسیاری مواضع خویش در بازار نفت عقب‌نشینی کند و توافق اوپک برای تفریق تولید که دسامبر 2016 اتمام شد نیز نتیجه عقب‌نشینی این مملکت است. قیمت نفت در حالی پس از تلاش‌های بسیار به حدود 50 دلار دریافتی که بنا به گزارش صندوق بین‌المللی پول این مملکت به قیمت 84 دلار برای راز به راز کردن هزینه‌های خویش بیچارگی دارد و همهنگام با افت شدید قیمت‌ها برای جبران کسری بودجه خود به استقراض‌های بسیاری دست زد. عربستان در ضمن دسته قابل توجهی از ذخایر ارزی خود را صرف کرد. به‌طوری‌که موجودی اندوخته ارزی این کشور در نیمه نخست سال جاری میلادی نسبت به اواخر سنه 2014 نزدیک یک‌سوم تفریق یافته و در حال حاضر به کمتر از 500 میلیارد دلار دریافتی است.


بنابراین به نظر می‌رسد عربستان تنها یک مسیر پیش رو دارد و آن کاهش هزینه‌های دولت است. افزایش نرخ بنزین و دیگر حامل‌های انرژی گامی بزرگ برای تفریق درآمدهای دولت است؛ ولی رشد یکباره نرخ سوخت به یقین به اقتصاد این مملکت شوک وارد می‌کند. از سویی فضای درونی این کشور به علت اختلافات پسین آماده چنین اقداماتی نیست. تغییر در ساختار قدرت شرایط را برای هر گونه اصلاح اقتصادی و حذف سوبسید از اقتصاد این مملکت مشکل کرده است. حدود دو ماه پیش (۲۱ ماه ژوئن) پادشاه عربستان سعودی مقام ولیعهدی را از برادرزاده خود محمد بن نایف بعد گرفت و به پسر ۳۱ ساله‌اش محمد بن سلمان منتقل کرد. به‌طوری‌که در غیاب پادشاه یا در صورت مرگ او، این محمد بن سلمان است که سکان توان را در عربستان سعودی در دست خواهد داشت. همهنگام بعضی منابع از حصر محمد بن نایف جانشین پیشین در منزل شخصی‌اش تازه داده‌اند. ملک سلمان که چند وقتی است به مرخصی در خارج از عربستان رفته، اداره امور را به پسرش محمد ودیعه است. تغییر ولیعهد عربستان موضوعی است که موجب افزایش تنش در میانی خاندان آل‌سعود و در ضمن مخالفت‌های مردمی شده و حال ایجاد شوک اقتصادی عاملی است که می‌تواند اداره کشور را برای بن سلمان جوان دشوارتر از قبل کند.




تداوم فرصت‌سوزی در ایران؟


عربستان سعودی آخرین بار دسامبر 2015 مصادف با دی 94 اقدام بعه افزایش نرخ بنزین کرده بود. در آن زمان بها بنزین اکتان 91 در این مملکت از 45/ 0 ریال ‌سعودی به 75/ 0 رسید و بنزین اکتان 95 نیز از 6/ 0 به 90/ 0 ریال ‌سعودی افزایش یافت. این در حالی است که نرخ بنزین در ایران از اردیبهشت 94 مصادف با آوریل 2015 هیچ تغییری نداشته است. ایران در اردیبهشت 94 قیمت بنزین معمولی(اکتان 87) را به 1000 تومان و بنزین سوپر(اکتان 95) را به 1200 تومان رساند و سپس متعلق به زمان قیمت‌ها را بدون تغییر نگه داشت. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان رشد شدید مصرف بنزین و آلودگی هوای کلان‌شهرها نتیجه همین سیاست قیمتی است. در امسال مصرف بنزین نسبت به سنه پیش بیش از 8درصد رشد داشته و شهریور امسال به بیش از 88 میلیون لیتر در روز دریافتی است.


عدم تغییر در قیمت بنزین در تو ایران در شرایطی رخ دیتا که در چند سنه ماضی بهترین شرایط برای افزایش نرخ بنزین و واقعی کردن قیمت این سوخت آماده شد. اول اینکه بها جهانی بنزین به شدت کاهش یافته و به قیمت‎‌های داخلی تقریبا  شده بود. قیمت هر لیتر بنزین با اکتان 95 در فوب خلیج فارس مارس 2016(اسفند 95) بر پای بست، نرخ وقت دلار آزاد (3430 تومان) به حدود 1110 تومان دریافتی بود؛ در حالی که نرخ بنزین اکتان 95 یا همان سوپر در تو کشور 1200 تومان به ازای هر لیتر بوده است. (گزارش «دنیای‌اقتصاد» با عنوان «بازگشت سوبسید به بنزین» منتشر شده در تاریخ 5 بهمن 95 را بخوانید.) بعضی کارشناسان عدم پیشباز دولت از این فرصت را تقریبا  بودن به انتخابات ریاست جمهوری عنوان می‎‌کردند.اما در حال آماده گزیدمان ریاست جمهوری برگزار شده و فرصت سیاسی لازم برای سپریدن هر اقدام اصلاحی فراهم است. از سویی استحکام اقتصادی در دو سال ماضی به کاهش انتظارات تورمی در کشور انجامیده و نگرانی‌ها از افزایش تورم با افزایش قیمت حامل‌های انرژی را تفریق داده است. پس بهترین فرصت برای افزایش قیمت بنزین و  نزدیک  شدن به قیمت‌های جهانی فراهم شده است.


روند کند رشد بها حامل‌های انرژی در ایران نه فقط مایه جا پایدار گذاشتن ایران در حذف یارانه‌ها از کشورهای منطقه شده است، بلکه موجب شده نرخ بنزین حتی نسبت به تورم درونی نیز رشد نکند و بنزین نسبت به دیگر کالاهای مصرفی کشور نیز ارزان شود. فلذا افزایش نرخ بنزین باید به اندازه‌ای باشد که بتواند میزان مصرف این سوخت را مهار کند و اتفاقی که در سنه 93 و 94 گواه آن بودیم مجددا رخ ندهد. به راستی در سنه 93 بها بنزین بعد از 4 سنه استوار بیش از 40 درصد افزایش یافت و هر لیتر بنزین سهمیه‌ای از 400 تومان به 700 و هر لیتر بنزین آزاد از 700 به 1000 تومان رسید. با این حال این رشد قیمتی نتوانست گیر از افزایش مصرف شود و مصرف بنزین نزدیک 3 درصد رشد کرد. ماجرا به آنجا مفتوح می‌گردد که از ابتدای سنه 89 تا اردیبهشت 93 تورم 4 ساله کشور بیش از 144 درصد بوده؛ در حالی که قیمت بنزین در این مدت مقاوم باقی مانده است. فلذا با وجود اینکه قیمت بنزین در سنه 93 افزایش یافته، ولی چون متناسب با نرخ تورم افزایش نیافته، نسبت به دیگر اجناس ارزان‌تر شده است و این اتفاقی است که در سنه 94 نیز تکرار می‌شود. در پایان باید گفت خپگی اقتصادی مایه شده که عربستان احد از بدترین زمان‌ها را برای اصلاح قیمت سوخت گزینش کند که ممکن است به شوک اقتصادی در این کشور نیز منجر شود و در حال حاضر اگر ایران نیز به افزایش آرام و مرتب قیمت بنزین دست نزد، شدنی است با افزایش فشارهای اقتصادی مجبور به اقدام نمودن به اقدامی چون اصلاحات اقتصادی عربستان شود.










منبع خبر : دنیای اقتصاد 

خبرگزاری آهن نت